INTRODUCTIE
Het imago van antidepressiva wordt er de laatste jaren niet beter op. Zo waren er de berichten over kinderen die suïcidaal worden door antidepressiva. Nu ook steeds duidelijker wordt dat veel antidepressiva eigenlijk ook helemaal niet werken tegen zwaarmoedigheid komen ze nog meer in de verdrukking.

In het tijdschrift 'Psy' van oktober 2010 wordt in dit kader interessante informatie verstrekt. In het artikel 'Psychiaters Vegen hun Eigen Straatje Schoon' door Bram Peeters lezen we namelijk dat de voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Psychiatrie, de heer van der Gaag samen met de hoogleraar psychiatrie aan de VU, Beekman stellen dat antidepressiva nauwelijks werken bij patiënten met milde klachten en dat huisartsen zich zouden dienen te realiseren dat het merendeel van hun voorschriften ongegrond zouden zijn. Dit zou om maar liefst 90% van de recepten gaan.

Dat is natuurlijk niet zomaar een stelling uit de hoek van de psychiatrie. In het artikel wordt dan ook ruimschoots aandacht geschonken aan de reactie van de heer Goudswaard, huisarts en afdelingshoofd Richtlijnontwikkeling en Wetenschap van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG). Hij stelt het nogal bevreemdend te vinden dat juist de farma-psychiatrische lobby, die zich in het verleden enorm heeft ingezet om antidepressiva voorgeschreven te krijgen door huisartsen, nu de huisartsen lijkt te verwijten té veel onnodige antidepressiva voor te schrijven.

Goudswaard zegt ook toe dat er in de toekomst in de richtlijnen voor de huisartsen zal komen te staan dat er alleen voor de zwaardere gevallen antidepressiva dienen te worden voorgeschreven en dat voor de mildere gevallen eerst bijvoorbeeld gesprekken dienen te worden geadviseerd.

PLACEBO-EFFECT
Ik vind dit zelf allemaal erg interessante ontwikkelingen omdat ik nooit zo'n voorstander ben geweest van het gebruik van chemicaliën voor de aanpak van geestelijke (niet-hersen!) problemen (zie in dit licht bijv Psychose Anders). De reden dat ik in de digitale pen ben gekropen heeft alles te maken met deze uitspraak van de huisarts Goudswaard op p.6:

"Daar komt bij...dat je niet zonder meer kunt zeggen dat antidepressiva bij milde depressies niets doen: 'onderschat het placebo-effect niet. Bij een patiënt die van de psycholoog terugkomt en ervan overtuigd is dat hij het medicijn nodig heeft, is er een grote kans dat het werkt. Misschien niet zozeer op farmacologische gronden, maar misschien doordat hij zich gesteund voelt en erin gelooft. Met een krachtig placebo-effect kun je je voordeel doen. Dat is geen verlakkerij, maar een werkelijk effect."


Zoals tegenwoordig blijkt uit steeds meer noëtisch onderzoek is het placebo-effect inderdaad niet zomaar een verschijnsel. Het zou wel eens een zeer grote kracht kunnen zijn die mensen zouden kunnen inzetten om hun eigen proces van gezond worden te versnellen. Het idee dat de geest onder bepaalde omstandigheden bergen kan verzetten is iets dat steeds meer aan waarschijnlijkheid wint. Wellicht wordt het op een gegeven verstandiger om niet langer te spreken van het placebo-effect, maar van het 'helend' bewustzijnseffect.

Naar mijn mening zouden we er goed aan doen om dit verschijnsel te bestuderen zodat we mensen kunnen leren hun geest op zo'n manier in te zetten dat ze zelf in staat is om uit een depressie te komen, of wellicht zelfs uit iedere denkbare psychiatrische categorie. Het lijkt me hierbij ook van belang om te benadrukken dat de geest meer is dan alleen wat hersenactiviteit.

Om terug te keren naar de uitspraak van de heer Goudswaard kan ik me geheel scharen achter zijn stelling dat het 'placebo-effect' van groot belang is. Ik vind echter niet dat het acceptabel is om patiënten antidepressiva voor te schrijven, voornamelijk vanwege de mogelijkheid om het zelfgenezend vermogen van mensen te activeren. Antidepressiva blijven namelijk farmaceutische producten die de hersenhuishouding beïnvloeden en daardoor riskant zijn.

CONCLUSIE
Eigenlijk zouden huisartsen mensen met een milde depressie gewoon een niet-werkzame onschuldige pil moeten kunnen meegeven om zo het zelfgenezend vermogen van mensen te stimuleren. Helaas kan dat tegenwoordig niet zomaar omdat je bijsluiters moet hebben en iedereen kan meteen alles op internet checken en dan is het natuurlijk snel bekend als je bij je zoektocht naar je 'antidepressivum' op internet vindt dat het een placebo-middel is.

Het is dan uiteindelijk ook haast onvermijdelijk dat huisartsen mensen zouden horen door te verwijzen naar manieren waarop ze hun geest kunnen sterken. Hierbij denk ik niet alleen aan psychologen en psychotherapeuten, maar zeker ook aan natuurgeneeskundigen en de nodige inspirerende boeken die als onderwerp hebben het leren ontwikkelen van je eigen geestesrust en je vermogens om je bewustzijn te verruimen. De farmacie heeft de strijd tegen de depressie-behandeling verloren. Het wordt tijd dat we volwassen worden en onze eigen verantwoordelijkheid weer gaan nemen.

Ook interessant uit dat nummer: Is Ritalin na Drie Jaar Uitgewerkt?
Voor meer informatie over de richtlijn met betrekking tot de behandeling van Schizofrenie is het kritische 'Multidisciplinaire Richtlijn Schizofrenie' een aanrader.

Illustraties afkomstig van Goed Gevoel en Levendaal